Manastır · #89
Dört Kilise Manastırı
Yusufeli, Artvin, Türkiye
0:00 / 0:00
1x
Dönem
10. Yüzyıl
Mimari Tarzı
Gürcü Mimarisi
Kültür
Gürcü
Durum
Harap
İl / İlçe
Artvin / Yusufeli, Tekkale Köyü
Koordinatlar
41.2629°N, 41.4880°E

Kilise, şapel ve iki ek yapıdan oluşan bu manastır kompleksi, dört ana birimden meydana gelmesi nedeniyle kaynaklarda ve günümüzde "Dört Kilise" adıyla anılmaktadır. Kompleksin merkezini oluşturan ana kilise, kesme taş malzeme ile yığma teknik kullanılarak inşa edilmiş, üç nefli bazilikal planlı bir yapıdır ve yaklaşık 28,40 × 18,65 m ölçülerindedir. Doğu-batı doğrultusunda uzanan dikdörtgen planlı yapının doğusunda yarım daire apsis ve iki yanında pastoforion mekânları yer alır.

İç mekân, sekiz haçvari serbest paye ile üç nefe ayrılmış; orta nef daha geniş ve yüksek tutulmuş, beşik tonozla örtülmüş, yan nefler ise daha alçak ve düz tavanlı olarak düzenlenmiştir. Kilise cephe düzeni bakımından simetrik bir anlayış sergiler. Doğu ve batı cepheler benzer bir kompozisyona sahip olup, yuvarlak kemerli dikdörtgen pencerelerle hareketlendirilmiştir; batı cephesine ayrıca narteks eklenmiştir.

Kompleksin diğer yapı birimleri arasında batıda yer alan ve kilise ile bağlantılı narteks, onunla ortak duvarı paylaşan trapeza (yemekhane) ile kuzeybatıda konumlanan ve iki nefe ayrılmış büyük bir salon yapısı bulunmaktadır; bu yapı genellikle seminer veya skriptorium olarak yorumlanmaktadır. Güneydoğuda yer alan iki katlı şapel ise ayrı bir yapı birimi olarak dikkat çeker.

Yapı, süsleme açısından sınırlı olmakla birlikte, hem cephede görülen geometrik ve bitkisel kabartmalar hem de iç mekânda kısmen günümüze ulaşan freskler bakımından önem taşımaktadır. Özellikle apsiste yer alan figürlü freskler dikkat çekici olup, pencere kemeri üzerinde tasvir edilen ve elinde kilise modeli tutan figürün Azize Nino'ya ait olabileceği ileri sürülmektedir.

Kaynaklar

KC. Kartlis Tskhovreba. Vol. I-II. Edited by Simon Kaukhchishvili. Tbilisi: Sakhelgami, 1955-59.

Artvinli, Taner. Artvin Yer Adları Sözlüğü. İstanbul, Chiviyazıları Yayınevi, 2013.

Aytekin, Osman. Ortaçağdan Osmanlı Dönemi Sonuna Kadar Artvin'deki Mimari Eserler, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1999.

Bakradze, D., Arkheologicheskoe puteshestvie po Gurii i Adzhare, Sankt-Peterburg: Tipografiya Imperatorskoy Akademii Nauk, 1878.

Bayram, Fahriye. Artvin'deki Gürcü Manastırlarının Mimarisi, Ege Yayınları, İstanbul 2005.

Djobadze, Wahtang. Early Medieval Georgian Monasteries in Historic Tao, Klarjet'i, and Savset'i, F. Steiner, Michigan 1992.

Giorgi Kazbegi, Bir Rus Generalinin Günlükleri–Türkiye Gürcistanı'nda Üç Ay (Çeviri: Rıdvan Atan), Doruk Yayınları, 2019.

Kadiroğlu, Mine, İşler, Bülent, Gürcü Sanatının Ortaçağı, Bilgin Kültür Sanat Yayınları, İstanbul 2010.

Kazbegi, G., Sami Tve Turketis Sakartveloshi, Batumi, 1995.

Kudava, Buba ed. Tao Klarjeti - Historical and Cultural Essays. Artanuji, 2018.

Silogava, Valeri, Shengelia, Kakha. Tao-Klarceti, Kapkasis Universitetis Gamotsemebi. Tiflis 2006.