Kilise · #86
Dolishane/Hamamlı Kilisesi
Merkez, Artvin, Türkiye
0:00 / 0:00
1x
Dönem
9-10. Yüzyıl
Mimari Tarzı
Gürcü Mimarisi
Kültür
Gürcü
Durum
Kısmen Ayakta
İl / İlçe
Artvin / Merkez, Hamamlı Köyü
Koordinatlar
41.7263°N, 42.1214°E

Doliskana (Gürcüce: დოლისყანა; okunuşu: "dolisq'ana"), tarihsel Klarceti bölgesinin önemli yerleşimlerinden biri olup günümüzde Artvin il merkezinin doğusunda, Çoruh Nehri kıyısında ve kente yaklaşık 29 km mesafede yer almaktadır. Yerleşimin bilinen en eski adı Doliskana'dır; bu ad Osmanlı döneminde Dolishana biçiminde kullanılmış, 19. yüzyılın sonlarında bölgeyi kontrol altına alan Ruslar tarafından ise Dolis-hane şeklinde kaydedilmiştir.

Yazılı kaynaklarda ilk kez 9. yüzyılda anılan Doliskana, erken dönemden itibaren önemli bir yerleşim ve dini merkez niteliği taşımaktadır; nitekim Gürcü kralı Aşot Kurapalati'nin 826 yılında burada öldürülmesi ve 10. yüzyıla tarihlenen manastır kompleksi bu önemi açıkça ortaya koymaktadır. Yerleşimin en önemli tarihsel yapısı Doliskana Manastırı olup, günümüze yalnızca kilise ulaşabilmiştir. Kapalı haç planlı ve kubbeli olan bu yapı, genel kabul gören görüşe göre 10. yüzyılda inşa edilmiştir. Cephede yer alan kitabe, yapının 954-958 yılları arasında tamamlandığını düşündürmektedir.

Mimari bezeme açısından dikkat çekici olan kilise, zengin kabartma programıyla öne çıkar; cephelerde başmelekler, Meryem, İsa, başrahip Gabriel ve Kral Sumbat'a ait figürler yer almaktadır. Özellikle güney cephedeki pencere düzenlemesi ve üzerindeki yarım daire biçimli kitabe dikkat çekicidir. İç mekânda apsis bölümünde aziz figürlerini içeren fresklerin bir kısmı günümüze ulaşmıştır.

19. yüzyıldan 1999 yılına kadar cami olarak kullanılan yapı, bu süreçte çeşitli değişikliklere uğramıştır. Ayrıca 2014 yılında, daha önce de hasar görmüş olan yan mekânın kubbesi tamamen çökmüştür. Bu veriler, Doliskana'nın hem mimari hem de tarihsel açıdan bölgenin en dikkat çekici anıtlarından biri olduğunu ortaya koymaktadır.

Kaynaklar

KC. Kartlis Tskhovreba. Vol. I-II. Edited by Simon Kaukhchishvili. Tbilisi: Sakhelgami, 1955-59.

Vakhushti Batonishvili, Aghtsera Samepossa Sakartvelossa, Kartlis Tskhovreba, Teksti Dadgenili Qvela Dziritadi Khelnatseris Mikhedvit S. Qaukhchishvilis Mier, C. IV, Tbilisi, 1973.

Allen W., Muratoff P., Caucasian Battlefields: A History of the Wars on the Turco-Caucasian Border, 1828-1921, Cambridge University Press, 1953.

Artvinli, Taner. Artvin Yer Adları Sözlüğü. İstanbul, Chiviyazıları Yayınevi, 2013.

Aytekin, Osman. Ortaçağdan Osmanlı Dönemi Sonuna Kadar Artvin'deki Mimari Eserler, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1999.

Bayram, Fahriye. Artvin'deki Gürcü Manastırlarının Mimarisi, Ege Yayınları, İstanbul 2005.

Djobadze, Wahtang. Early Medieval Georgian Monasteries in Historic Tao, Klarjet'i, and Savset'i, F. Steiner, Michigan 1992.

Kadiroğlu, Mine, İşler, Bülent, Gürcü Sanatının Ortaçağı, Bilgin Kültür Sanat Yayınları, İstanbul 2010.

Khoshtaria D., Shatberdis (Eni-Rabat'is) eklesia da Klarjetis arkitektur'is mkhatvrul-istoriuli problemebi, disertatsia, Tbilisi, 2004.

Khoshtaria, D., Klarjetis Eklesiebi Da Monasterebi, Artanuji, Tbilisi 2005.

Korkut, Tahsin. "Hamamlı (Dolishana/Doliskana) Manastır Kilisesi'nin Plastik Bezemeleri", Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt.1, Sa.29, 2015, ss.271-305.

Kudava, Buba ed. Tao Klarjeti - Historical and Cultural Essays. Artanuji, 2018.

Marr N., Dnevnik poezdki v Shavshiyu i Klardzhiyu, MAK, vyp. VII, pod red. grafini Uvarovoy, Sankt-Peterburg, 1911.

Pavlinov A. M., Batumskaya oblast', ekspeditsiya na Kavkaze 1888 goda, Materialy po arkheologii Kavkaza pod red. grafini Uvarovoy, vyp. III, M., 1893.

Silogava, Valeri, Shengelia, Kakha. Tao-Klarceti, Kapkasis Universitetis Gamotsemebi. Tiflis 2006.

Thierry N., Notes d'un nouveau voyage en Géorgie Turque, Bedi kartlisa: Revue de kartvélologie, vol. XXV, Paris, 1968.

Topçişvili Roland., İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), 2019.

Winfield D., Some early medieval figure sculpture from north-east Turkey, Journal of the Warburg and Courtauld Institutes, vol. XXXI, London, 1968.