Manastır · #85
Porta Manastırı Kilisesi
Merkez, Artvin, Türkiye
0:00 / 0:00
1x
Dönem
8-13. Yüzyıl
Mimari Tarzı
Gürcü Mimarisi
Kültür
Gürcü
Durum
Harap / Kısmen Ayakta
İl / İlçe
Artvin / Merkez, Pırnallı Köyü
Koordinatlar
41.8345°N, 42.3123°E

Porta (Gürcüce: ფორთა; okunuşu: "porta"), tarihsel olarak Klarceti bölgesine bağlı yerleşimlerden biridir ve günümüzde Artvin il merkezine bağlı bir köy konumundadır. Kaynaklarda geçen en eski adı Porta olup, 6. yüzyılda bir piskoposluk merkezi olarak "Portalı" şeklinde anılması, yerleşimin bu adla uzun bir geçmişe sahip olduğunu göstermektedir.

Porta'daki dinsel mimari, yerleşimin tarihsel önemini yansıtan başlıca unsurlardan biridir. Aziz Giorgi'ye ithaf edilen ilk manastır kilisesinin ahşap olduğu, ancak 9. yüzyılın başlarında Kral I. Aşot ile yerel yönetici Gabriel Dapançuli'nin desteğiyle taş bir kilisenin inşa edildiği bilinmektedir. Aşot Kuhi döneminde başlatılan ve Eristavi IV. Gurgen zamanında sürdürülen faaliyetlerle manastır kompleksinin genişlediği, Tao-Klarceti kralı I. Bagrat'ın ise yapıya çeşitli eklemeler yaptırarak yeniden düzenlediği anlaşılmaktadır. Çan kulesinin üzerindeki kitabe, bu yapının 13. yüzyıla tarihlendiğini göstermektedir.

Zamanla büyüyen manastır, ana kilise, iki küçük şapel, çan kulesi, yemekhane, sarnıç, hücreler, çeşitli yardımcı yapılar ile kale ve kale kiliselerini kapsayan geniş bir kompleks hâline gelmiştir. Günümüze ulaşan ana yapı olan Hantsta Kilisesi, 8 ile 10. yüzyıllar arasında inşa edilmiş kapalı haç planlı ve kubbeli bir yapı olup, kubbesi 2007 yılında muhtemelen yakın çevredeki yol çalışmaları sırasında çökmüştür.

Manastırın yaklaşık bir kilometre batısında, vadinin yukarı kesiminde, dere kenarında kayalık bir tepe üzerinde yer alan Hantsta Kalesi ise iki kiliseyi de bünyesinde barındırmakta olup, günümüze yalnızca kalıntıları ulaşmıştır; bu yapının manastırı korumak amacıyla inşa edildiği düşünülmektedir.

Kaynaklar

KC. Kartlis Tskhovreba. Vol. I. Edited by Simon Kaukhchishvili. Tbilisi: Sakhelgami, 1955.

Artvinli, Taner. Artvin Yer Adları Sözlüğü. İstanbul, Chiviyazıları Yayınevi, 2013.

Aytekin, Osman. Ortaçağdan Osmanlı Dönemi Sonuna Kadar Artvin'deki Mimari Eserler, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1999.

Djobadze, Wahtang. Early Medieval Georgian Monasteries in Historic Tao, Klarjet'i, and Savset'i, F. Steiner, Michigan 1992.

Khoshtaria, D., Klarjetis Eklesiebi Da Monasterebi, Artanuji, Tbilisi 2005.

Kudava, Buba ed. Tao Klarjeti - Historical and Cultural Essays. Artanuji, 2018.

Silogava, Valeri, Shengelia, Kakha. Tao-Klarceti, Kapkasis Universitetis Gamotsemebi. Tiflis 2006.

Kadiroğlu, Mine, İşler, Bülent, Gürcü Sanatının Ortaçağı, Bilgin Kültür Sanat Yayınları, İstanbul 2010.

Bayram, Fahriye. Artvin'deki Gürcü Manastırlarının Mimarisi, Ege Yayınları, İstanbul 2005.