Manastır · #84
Opiza Manastırı
Merkez, Artvin, Türkiye
0:00 / 0:00
1x
Dönem
5. Yüzyıl (Kilise: 10. yy)
Mimari Tarzı
Gürcü Mimarisi
Kültür
Gürcü
Durum
Harap
İl / İlçe
Artvin / Merkez, Bağcılar Köyü
Koordinatlar
41.8024°N, 42.2198°E

Lazca kökenli bir yer adı olan Opiza (ოპიზა), "kıyıdaki köy" anlamını taşımakta olup zamanla "opica" (ოპიჯა) biçimine evrilmiştir; bu ad Türkçe literatürde Opiza, Obiza ve Obize gibi farklı yazımlarla karşımıza çıkmaktadır. Opiza Manastırı, tarihsel Klarceti bölgesinde yer alan ve günümüzde Artvin il merkezine bağlı Bağcılar Köyü sınırları içerisinde bulunan eski bir yerleşim alanında konumlanmaktadır. Manastırın kuruluşu 5. yüzyıla, Gürcü kralı Vahtang Gorgasali dönemine tarihlenmekte, Arap akınlarının yol açtığı tahribatın ardından ise Gürcü kralı I. Aşot zamanında kapsamlı bir onarımdan geçirildiği anlaşılmaktadır.

Günümüze büyük ölçüde harap hâlde ulaşan manastır kompleksinde ana kiliseye ait bazı bölümler, giriş kapısı, yemekhane, mezarlık binası ve diğer yardımcı yapılara ait kalıntılar tespit edilebilmektedir. Orta Çağ Gürcü el sanatlarının önde gelen ustalarından Beka ve Beşken'in Opiza'da yaşamış olmaları ya da bu yerleşimle bağlantılı bulunmaları sebebiyle "Opizari" lakabıyla anılmaları, manastırın sanatsal ve kültürel önemini de göstermektedir. Manastır yerleşkesi ana kilise, küçük kilise, çan kulesi, yemekhane, mezarlık binası, sarnıç ve çeşitli ek yapılardan oluşmaktadır.

Kompleksin merkezini teşkil eden Opiza Kilisesi, 10. yüzyılda inşa edilmiş kubbeli ve yarı serbest haç planlı (yaklaşık 29×13 m) bir yapı olup günümüzde yalnızca yıkıntı hâlindedir. Yapıdan geriye kalan izler, kilisenin iç mekânının duvar resimleriyle bezeli olduğunu düşündürmektedir; nitekim 19. yüzyılın ikinci yarısına ait çeşitli yayınlarda, o dönemde ayakta olan kubbe içinde dinî sahnelerin ve figürlerin görülebildiği belirtilmektedir.

Manastır hücreleri, küçük bir koridor etrafında dizilen ve yer yer birbirine açılan odalardan oluşmaktadır; tek nefli küçük kilise ise tamamen harap olup yalnızca temel ve duvar izleriyle tanınabilmektedir. Ayrıca Opiza ile Hantsta manastırları arasındaki sahada son yıllarda yürütülen araştırmalar sonucunda beş küçük kiliseye ait yıkıntılar tespit edilmiş olmakla birlikte, bu yapıların hangi manastır kompleksine ait oldukları henüz kesinlik kazanmamıştır.

Kaynaklar

KC. Kartlis Tskhovreba. Vol. I. Edited by Simon Kaukhchishvili. Tbilisi: Sakhelgami, 1955.

Artvinli, Taner. Artvin Yer Adları Sözlüğü. İstanbul, Chiviyazıları Yayınevi, 2013.

Aytekin, Osman. Ortaçağdan Osmanlı Dönemi Sonuna Kadar Artvin'deki Mimari Eserler, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1999.

Djobadze, Wahtang. Early Medieval Georgian Monasteries in Historic Tao, Klarjet'i, and Savset'i, F. Steiner, Michigan 1992.

Khoshtaria, D., Klarjetis Eklesiebi Da Monasterebi, Artanuji, Tbilisi 2005.

Kudava, Buba ed. Tao Klarjeti - Historical and Cultural Essays. Artanuji, 2018.

Silogava, Valeri, Shengelia, Kakha. Tao-Klarceti, Kapkasis Universitetis Gamotsemebi. Tiflis 2006.

Kadiroğlu, Mine, İşler, Bülent, Gürcü Sanatının Ortaçağı, Bilgin Kültür Sanat Yayınları, İstanbul 2010.

Bayram, Fahriye. Artvin'deki Gürcü Manastırlarının Mimarisi, Ege Yayınları, İstanbul 2005.