Eruşeti Kilisesi
Kilise · #82
Eruşeti Kilisesi
Hanak, Ardahan, Türkiye
Dönem
4. Yüzyıl
Mimari Tarzı
Bizans-Gürcü
Kültür
Gürcü
Durum
Kalıntı Halinde
İl / İlçe
Ardahan / Hanak, Oğuzyolu Köyü
Koordinatlar
41.2581°N, 42.9650°E

Günümüzde Ardahan ili Hanak ilçesine bağlı Oğuzyolu köyü, tarihsel süreçte Eruşeti (ერუშეთი) adıyla tanınan ve Türkçe kaynaklara Oruşet, Örşet veya Oruşit biçimlerinde geçen son derece köklü bir yerleşimdir. Adını verdiği tarihî Eruşeti bölgesinin kalbinde yer alan köy, aynı zamanda Gürcü Hristiyanlık tarihinin en eski ve önemli dinsel merkezlerinden biri kabul edilir.

Yazılı kaynaklarda kökeni MÖ 3-2. yüzyıllara kadar uzanan Eruşeti, özellikle 4. yüzyılda Gürcü Kralı Mirian'ın Hristiyanlığı kabul etmesiyle kritik bir dönüm noktası yaşamıştır. Kral Mirian'ın talebi üzerine Doğu Roma (Bizans) İmparatoru Konstantin tarafından bölgeye gönderilen Piskopos İoanne ve beraberindeki din adamları, burada bir kilise inşa ederek Hz. İsa'nın çarmıhına ait kutsal çivileri bu yapıya emanet etmişlerdir. Sonraki süreçte Kral Mirdat tarafından yeni eklentilerle genişletilen bu Bizans tarzı üç nefli bazilika, 5. yüzyılda Kral Vahtang Gorgasali döneminde kurulan piskoposluk makamının katedrali haline gelmiştir. Ancak bu kutsal emanetler, 639 yılında Bizans İmparatoru Herakleios'un Kartli seferi sırasında şehirden götürülmüştür.

Erken Orta Çağ'da Gürcü Krallığı, Geç Orta Çağ'da ise Samtshe-Saatabago Prensliği sınırları içinde varlığını sürdüren Eruşeti, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı hâkimiyetine girmiştir. 1595 tarihli Defter-i Mufassal Vilayet-i Gürcistan kayıtlarında, Çıldır Eyaleti'nin Ardahan-ı Büzürg livasına bağlı Meşe nahiyesinde bir köy olarak vergilendirilmiştir. 20. yüzyılın başlarında Konstantine Martvileli gibi Gürcü araştırmacıların tespitiyle sınırları dâhilinde ikinci bir kilisenin daha varlığı bilinen yerleşimdeki tarihî piskoposluk katedralinden günümüze ne yazık ki sadece kalıntılar ulaşabilmiştir.

Kaynaklar

Kʿartʿlis Cʿxovreba. (1955). Cilt I. S. Kaukhchishvili (Ed.). Sakhelgami.

Kartlis Tskhovreba: A History of Georgia. (2014). R. Metreveli (Ed.). Artanuji Publishing.

Gamq'reliże, G., Mindorašvili, D., Bragvaże, Z. ve Kvač'aże, M. (2013). Sakartvelos C'xovrebis Topoarkeologiuri Leksikoni. Bakur Sulakauris Gamomcemloba.

Kudava, B. (Ed.). (2017/2018). Tao-Klarjetʻi: Istoriisa da kultʿuris żeġlebi, katʿalogi. Artanuji.