Van'ın Başkale ilçesine bağlı Albayrak (tarihi Ağbak) köyünde, Büyük Zap Vadisi'ne hâkim bir tepe üzerinde konumlanan Aziz Bartholomeus Manastırı; havari kültü, mimari evreleri ve plastik sanat değerleriyle Vaspurakan bölgesindeki en nitelikli Hristiyan yapı komplekslerinden biridir. Yeni Ahit'te adı geçen Aziz Bartholomeus'un Armenia'da derisi yüzülerek şehit edildiğine dair geleneksel anlatı Vaspurakan Ermenileri tarafından Aghpak bölgesiyle özdeşleştirilmiş, böylece manastır havarinin mezarı ve şehadet yeri (martyrium) üzerinde kurgulanan tarihsel bir hac odağına dönüşmüştür.
İlk inşası geleneksel olarak IV. yüzyıla tarihlendirilse de mevcut mimari kalıntılar yapının XIII. yüzyıl sonu ile XIV. yüzyıl başında esaslı bir biçimde yenilendiğini göstermektedir. Başpapaz Kirakos tarafından 1457'de dekore edilen kompleks, Osmanlı yönetimindeki Hakkâri Beyi Hüsrev Şerif döneminde, Katogikos Philippe ve Vardapet Kirakos'un girişimleriyle 1651 (1647-1655) yılında geniş kapsamlı bir onarım görmüştür.
Günümüze üst örtüleri yıkılmış vaziyette ulaşan kompleks, doğu-batı aksında uzanan dikdörtgen bir dış çerçeve içinde bütüncül tasarlanan bir kilise ile onun batısındaki kare planlı jamatun (son cemaat mekânı) bölümünden oluşmaktadır. Kilise; doğuda içten beşkenarlı apsis, iki yanında pastophorion hücreleri ve merkezî kubbeyi taşıyan haç biçimli ayaklarıyla Bizans ve Kafkas mimari etkileşimini yansıtan "kapalı Yunan haçı" şemasında inşa edilmiştir. Düzgün kesme taş malzemeyle örülen yapının en özgün unsuru batı cephesindeki anıtsal portaldir. Bu portal üzerinde, altı meleğin taşıdığı tahtında oturan Tanrı ve melek tasviri ile iki süvarinin mücadelesini betimleyen yüksek kabartma figüratif program, dönemin plastik sanat anlayışını belgelemesi bakımından büyük önem taşımaktadır.
