Eski Van Şehri'nde yer alan Surp Vardan Kilisesi, doğal etkenler ve kaçak kazılar sebebiyle ağır hasar görmüş; günümüze beden duvarlarının bir kısmı ile üst örtü sistemi büyük oranda yıkılmış olarak ulaşmıştır. Hakkında herhangi bir yazılı belge veya arkeolojik kazı verisi bulunmayan yapının; mimari özellikleri, kullanılan malzemeler ve dönemsel karşılaştırmalar doğrultusunda 15. yüzyılın sonu ile 16. yüzyılın başı arasında inşa edildiği tahmin edilmektedir. 10.12.1993 tarihinde Diyarbakır Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Bölge Kurul Müdürlüğü tarafından tescil edilen yapı, 10,65 x 13,15 metre boyutlarında, doğu-batı doğrultulu dikdörtgen bir plan şemasına sahiptir.
Kayrak sal taşından bir tretuvarla çevrelenen kilisenin en hareketli bölümü, yuvarlak kemerli niş içinde düz atkı taşlı ve çift kanatlı ahşap kapının yer aldığı batı cephesidir. Beden duvarlarının köşelerinde düzgün kesme taş, orta kısımlarında ise kaba sıralı taş örgü tercih edilmiştir. Kare planlı ana mekânın üzeri pandantif geçişli ve 3,50 metre yarıçaplı merkezi bir kubbeyle kapatılmış; akustik düzeni sağlamak adına kubbe ve geçiş elemanlarına aks-i seda küpleri yerleştirilmiştir.
Ana mekândan tek kademeli yuvarlak bir kemerle geçilen ve dışa yansımayan beşgen formlu apsisin iki yanında simetrik yerleştirilmiş ikişer katlı, beşik tonozlu pastoforion hücreleri bulunur. Kilisenin aydınlatması ise beden duvarları, apsis ve yan hücrelerde yer alan toplam yedi adet mazgal pencere ile sağlanmaktadır.
