Kale · #65
Kvatetrisi Kalesi
Şavşat, Artvin, Türkiye
0:00 / 0:00
1x
Dönem
9-10. Yüzyıl
Mimari Tarzı
Gürcü Mimarisi
Kültür
Gürcü
Durum
Harap
İl / İlçe
Artvin / Şavşat, Kireçli Köyü
Koordinatlar
41.7556°N, 42.6218°E

Kvatetrisi (ქვათეთრისი) adlı Gürcüce yer adı, "taş" anlamına gelen kva (ქვა) ile "beyaz" anlamındaki tetri (თეთრი) sözcüklerinin birleşiminden oluşmakta olup "ak taş" anlamını taşır; bu adlandırmanın Türkçeye de benzer bir biçimde Kireçli şeklinde geçtiği anlaşılmaktadır. Mimari özellikleri dikkate alındığında Kvatetrisi Kalesi'nin 9.-10. yüzyıllara tarihlenmesi muhtemeldir. Kale, doğrudan Tzepta Kalesi ile görsel temas hâlinde bulunmakta ve Şavşeti-Klarceti savunma sisteminin bütünleyici unsurlarından birini oluşturmaktadır.

Stratejik konumu sayesinde, Arsiani Dağları'ndaki geçitleri aşarak güney yamaçlara inen ve Pikalta Vadisi üzerinden Kvatetrisi köyünde Şavşat-Ardanuç yoluyla birleşen Ardahan-Göle güzergâhını denetim altında tutmaktaydı; bu yol, Barevani Geçidi'ni aşarak Ardanuç'a ulaşmaktaydı.

Yaklaşık 46×31 metre ölçülerindeki kale, köyün batısında, Satleli Çayı'na sağdan katılan küçük bir akarsu olan Pikalta Deresi vadisinde, kayalık bir çıkıntı üzerinde ve bölgenin en hâkim noktalarından birinde konumlanmıştır. Kireç harcıyla inşa edilmiş olan yapı günümüzde büyük ölçüde harap durumdadır ve surları, üzerine oturduğu tepenin doğal sınırlarıyla örtüşmektedir. Doğu kesimi dışında, topoğrafyanın sağladığı avantajlar sayesinde güçlü bir savunma karakterine sahiptir; görece daha az korunaklı olan doğu bölümünde ise kalenin kulesi yer almaktadır. Silindirik planlı bu kulenin çapı yaklaşık 5 metre olup duvar kalınlığı 1,7 metreyi bulmaktadır.

Kaynaklar

Aytekin, Osman. Ortaçağdan Osmanlı Dönemi Sonuna Kadar Artvin'deki Mimari Eserler, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1999.

Berdzenishvili, D., Andria P'irvelts'odebulis Nakvalevze, "Andria P'irvelts'odebulis Gẓis Mkvlevis Ekspeditsiis Sruli Angarishebi", Tbilisi 2009.

Köroğlu, Kemalettin. "1996 Yılı Artvin-Ardahan İlleri Yüzey Araştırması", XIV. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Ankara 1998.

Kudava, Buba ed. Tao Klarjeti - Historical and Cultural Essays. Artanuji, 2018.

Paghava, M., Shavsheti, Istoriuli Samkhret Sakartvelos Q'opa Da K'ult'ura 3, Tbilisi 2014.

Tao-Klarjetis Dzeglebis 2015 Ts'lis Sakvlevi Ekspeditsiebis Angarishebi, K'avk'asiis Universitetis Gamomtsemloba, Tbilisi 2016.

Yıldırım, Sefa. "Artvin İli Şavşat ve Ardanuç İlçelerinde Yer Alan Bazı Önemli Kaleler", Uluslararası Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 19-35.