Pekeriç (Çadırkaya) Kalesi
Kale · #58
Pekeriç (Çadırkaya) Kalesi
Tercan, Erzincan, Türkiye
Dönem
MÖ 8. yy
Mimari Tarzı
Çok Katmanlı Yerleşim
Kültür
Urartu
Durum
Harap
İl / İlçe
Erzincan / Tercan, Çadırkaya Beldesi
Koordinatlar
39.8863°N, 39.8126°E

Çadırkaya beldesinin adı, tarihsel kaynaklarda farklı biçimlerde kaydedilmiştir. Yerleşim, 450 yılı kayıtlarında Pakayaric, 474'te Pakarinç, 1004'te Pakaric, 16. yüzyıl ve Cumhuriyet'in erken dönem kayıtlarında ise Pekeriç adıyla anılmaktadır. Bu çeşitlilik, yerleşimin uzun süreli tarihsel sürekliliğini ve farklı kültürel çevrelerle olan etkileşimini yansıtmaktadır. Çadırkaya Kalesi, Erzincan il merkezinin yaklaşık 104 km doğusunda, Tercan ilçesi sınırları içerisinde ve Çayırlı ilçesine yakın bir konumda, Çadırkaya beldesinin kuzeydoğusunda yer almaktadır. Yaklaşık 100 metre yüksekliğinde doğal bir kaya kütlesi üzerine kurulan kale, bulunduğu coğrafyanın sunduğu doğal savunma avantajlarını etkin biçimde kullanmaktadır.

Günümüzde sur kalıntılarının büyük ölçüde tahrip olduğu görülmekle birlikte, kayaya oyulmuş mekânlar, merdivenler ve sarnıçlar yapının özgün planını kısmen ortaya koymaktadır. Arkeolojik veriler, kalenin Urartu Krallığı döneminde, özellikle II. Argişti zamanında inşa edilmiş olabileceğini düşündürmektedir. Bu bağlamda yapı, Altıntepe gibi önemli merkezlerle birlikte bölgenin savunma ve idari organizasyonunda rol oynayan bir kale niteliği taşımaktadır. Kalede tespit edilen on dokuz adet kaya mezarı ve kaya içine oyulmuş su tünelleri, yerleşimin yalnızca askeri değil, aynı zamanda yerleşim ve ritüel işlevlere de sahip olduğunu göstermektedir.

Çadırkaya Kalesi'nin dikkat çekici unsurlarından biri de güney eteklerde yer alan kaya işaretleridir. "V", "U" ve daire formunda görülen bu işaretlerin işlevi kesin olarak açıklığa kavuşturulamamıştır. Genel görüş, bu sembollerin ritüel veya sembolik anlamlar taşıdığı yönündeyken, E. Konyar bu işaretlerin üretim süreçlerinde kalıp olarak kullanılmış olabileceğini ileri sürmektedir. İşaretlerin kalenin dış kesiminde yer alması ve biçimsel özelliklerinin tekerlek veya boyunduruk gibi araç gereçlerle benzerlik göstermesi, bu ikinci görüşü destekleyebilecek niteliktedir.

Kaynaklar

Stepanos Asoğik, Diezeragan Badmutiun [Dünya Tarihi]; çev. L'histoire universelle, Paris, 1859.

Agathangelos. History of the Armenians. Translated by R. W. Thomson. Albany: State University of New York Press, 1976.

Movses Khorenatsʿi. History of the Armenians. Translated by Robert W. Thomson. London: Harvard University Press, 1978.

Ceylan, A. (2000a). Çayırlı'da tarihi ve arkeolojik araştırmalar. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 15, 277-291.

Ceylan, Alpaslan, Üngör, İbrahim. Eskiçağ'da Erzincan Kaleleri, Atatürk Üniversitesi Yayınları, Erzurum 2018.

Ceylan, A. (2019). Urartu'da Kaya İşaretli Kalelerden Çadırkaya Kalesi. Uluslararası Erzincan Sempozyumu (26-28 Eylül 2019) Bildiriler Kitabı. ss. 27-54.

Ceylan, A., "1998 yılı Erzincan Yüzey Araştırması", Araştırma Sonuçları Toplantısı II/17, Ankara 2000, s. 181-192.

Ceylan, A., "1999 Yılı Erzincan ve Erzurum Yüzey Araştırmaları", Araştırma Sonuçları Toplantısı II/18, İzmir 2001, s. 71-82.

Ceylan, A., "The Erzincan, Erzurum and Kars Region in The Iron Age", Anatolian Iron Ages V, London 2005, s. 21-29.

Ceylan, A., Doğu Anadolu Araştırmaları II, Erzurum-Erzincan-Kars-Iğdır (2008-2014), Erzurum 2015.

Ceylan, A., Doğu Anadolu Araştırmaları, Erzurum-Erzincan-Kars-Iğdır (1998-2008), Erzurum 2008.

Ceylan, A., İbrahim Üngör, Eskiçağda Erzincan Kaleleri, Erzurum 2018.

Ceylan, A., Oktay Özgül, "Erzincan ve Çevresinde Urartular", Uluslararası Erzincan Sempozyumu I, Erzincan 2016, s. 127-148.

Gündoğdu, H., "Tercan ve Çevresindeki Tarihi Kalıntılar", Cumhuriyetin 75. Yılında Tercan, Ankara 1998, s. 215-264.

Konyar, E. (2008). Mühibbe Darga Armağanı (Urartu Coğrafyasında 'Anıtsal Kaya İşaretleri: İşlevleri Üzerine Etno-Arkeolojik Bir Yaklaşım) (Edt: T. Tarhan, A. Tibet, E. Konyar). İstanbul: Sadberk Hanım Müzesi Yayınları.

Üngör, İbrahim, Torun, Fatih, Erzincan İli Çayırlı İlçesinde Tespit Edilen Tarihi ve Arkeolojik Merkezlerin Değerlendirmesi, MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, C.20, S.10, ss. 95-112.