Yukarı Zivistan Kalesi
Kale · #5
Yukarı Zivistan Kalesi
Edremit, Van, Türkiye
Dönem
MÖ 9. Yüzyıl
Mimari Tarzı
Urartu
Kültür
Urartu
Durum
Kısmen Ayakta
İl / İlçe
Van / Edremit, Elmalık Köyü
Koordinatlar
38.4013°N, 43.3050°E

Van il merkezinin yaklaşık 12 kilometre güneyinde, Merkez İlçe'ye bağlı Elmalık (Zivistan) Köyü sınırları içinde yer alan Yukarı Zivistan Kalesi, Urartu Krallığı'nın bölgedeki erken dönem askeri ve idari yapılanmasını anlamamızı sağlayan stratejik bir savunma yapısıdır. Günümüzde modern Van-Edremit karayoluna stabilize bir yolla bağlanan ve köyün güneydoğusundaki hakim bir tepe üzerinde konumlanan kale, maruz kaldığı yoğun tahribat nedeniyle ne yazık ki eski mimari görkemini büyük ölçüde kaybetmiştir. Ancak yüzeyde kalan kalıntıları, harçsız iri taşların üst üste yığılmasıyla şekillenen kiklopik (poligonik) duvar işçiliği ile net bir şekilde Urartu mimari karakterini sergilemektedir.

Arkeolojik verilere ve hemen yakınındaki Hazine Piri Kapısı yazıtlarına dayanarak kalenin, Urartu Kralı İşpuini Dönemi'nde (MÖ 830-810) inşa edildiği ve bölgedeki en eski Urartu yerleşimlerinden biri olduğu kabul edilmektedir. Kurulduğu konum itibarıyla askeri, lojistik ve ekonomik açıdan hayati bir kavşakta yer alan kale; Van Ovası'nın güney sınırlarını denetlemek, zengin su kaynaklarına sahip verimli tarım arazilerini korumak ve Havasor (Gürpınar) Ovası'nı Harami Gediği üzerinden krallığın başkenti Tuşpa'ya (Van Kalesi) bağlayan tarihi lojistik rotayı kontrol altında tutmak amacıyla bir gözcü karakolu olarak tasarlanmıştır. Hemen 500 metre batısında yer alan Aşağı Zivistan Kalesi'ne kıyasla daha geniş ve korunaklı bir alana yayılan Yukarı Zivistan Kalesi, hem başkente yönelebilecek tehditleri önceden sezen bir erken uyarı merkezi hem de Urartu'nun bölgedeki ilk imar, tarım ve iskan politikalarını güvence altına alan stratejik bir askeri üs vazifesi görmüştür.

Kaynaklar

Ayman, İ. (2013). Urartu Krallığı'nın Yayılım Alanı İçerisinde Yer Alan Yerleşim Tipleri, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, İstanbul.

Baş, A. (2016). "Urartu Mimarisinde Malzeme Ve Teknik", Uluslararası Amisos Dergisi, C/S. 1, 44-86.

Belli, O.-A. M. Dinçol, (1980). "Hazine Piri Kapısı ve Aşağı Zivistan Taş Ocakları- Die Inschrift von Hazine Piri Kapısı und die Steinbrüche um der von Nieder Ziwistan", AnAr. 8, İstanbul, 167-190.

Burney C.A, G. R. J. Lawson, (1960). "Measured Plans of Urartian Fortresses", AnSt. X., 177-196, İstanbul.

Burney, C. A. (1957). Urartian Fortresses and Towns in Van Region. Anatolian Studies, 7, 37-53.

Salvini, M. (2008). Corpus Dei Testi Urartei, Vol. I-III, (CTU I-III). Istituto di Studi Civilta Dell'e Egeo Del Vicino Oriente, Documenta Asiana, Roma.