Kale · #41
Micingert Kalesi
Sarıkamış, Kars, Türkiye
0:00 / 0:00
1x
Dönem
9. Yüzyıl
Mimari Tarzı
Çok Katmanlı Yerleşim
Kültür
Saltuklu / Gürcü / Bizans
Durum
Kısmen Ayakta
İl / İlçe
Kars / Sarıkamış, İnkaya Köyü
Koordinatlar
40.1937°N, 42.3693°E

Soğanlı Dağları'nın 2900 metrelik sarp zirvelerinde stratejik bir noktada konumlanan Micingert Kalesi, Erzurum ve Kars arasındaki geçiş hattını denetleyen bölgenin en müstahkem savunma yapısıdır. İsminin kökeni hakkında kesin bilgiler bulunmamakla birlikte, kadim İran destanlarındaki "Bijen" isminin zamanla değişime uğrayarak "Micingert" halini aldığı düşünülmektedir.

Tarih boyunca Gürcü ve Bizanslılar için büyük önem taşıyan kale, Malazgirt Zaferi'nden sonra Ebü'l-Kasım Bey önderliğindeki Saltukluların hakimiyetine girerek bölgedeki Türk idaresinin en önemli askeri ve idari merkezlerinden biri olmuştur. Özellikle Saltuklu hükümdarı İzzed-Din Saltuk döneminde kapsamlı bir onarımdan geçen kale, yüzyıllar boyunca Aşağı Pasin (Pasin-ı Sûflâ) bölgesinin sancak merkezi olarak hizmet vermiştir.

Yakut el-Hamevî gibi Orta Çağ coğrafyacıları tarafından "Bîcan" ismiyle anılan bu yapı, yaklaşık 300 metre uzunluğu ve 15 metrelik genişliğiyle yalçın bir kaya kütlesi üzerinde yükselmektedir. Saltuklular, kaleyi özellikle Gürcü akınlarına karşı bir savunma kalkanı olarak kullanmış; stratejik konumu sayesinde İran yönünden gelebilecek tehlikelere karşı da Erzurum hattını koruma altına almıştır.

Günümüzde kalenin çevresi, taş işçiliğinin özgün örnekleri, seramik kalıntıları ve kaplumbağa figürlü heykellerle dolu zengin bir arkeolojik alan niteliğindedir. Kaleyi emsallerinden ayıran en temel özellik, Saltuklulardan günümüze ulaşan iki önemli kitabeden birine ev sahipliği yapmasıdır. Ayrıca kalenin bulunduğu İnkaya köyü civarında ana kayaya oyulmuş sığınaklar, kemerli bölmeler ve bölge halkı tarafından "Alitaşı" olarak adlandırılan yazıtlı kaya odaları, yapının sadece askeri bir garnizon değil, aynı zamanda kompleks bir yerleşim alanı olduğunu kanıtlamaktadır. 1877 yılına kadar idari önemini koruyan Micingert, hem mimari dokusu hem de üzerindeki tarihi kitabelerle bölgedeki kadim tarihin ve Türk varlığının en belirgin şahitlerinden biridir.

Kaynaklar

EVLİYA ÇELEBİ b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliya Çelebi Seyahatnâmesi, IX. Kitap, (Haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2005.

GENCELİ KİRAGOS, Moğol İstilası (1220-1265), (Haz. Mahmut Kemal Bey), Post Yayınları, İstanbul 2018.

İBNÜ'L-ERZAK el-Fârikî, Meyyâfârikin ve Âmid Tarihi, (Çev. M. Emin Bozarslan), Koral Yayınları, İstanbul 1975.

İBNÜ'L-ESÎR, el-Kâmil fi't-Târîh, (Çev. Ahmet Özaydın), Bahar Yayınları, İstanbul 1987.

KAŞGARLI MAHMUD, Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi, I. Cilt, (Çev. Besim Atalay), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 1985.

KC. Kartlis Tskhovreba. Vol. I-II. Edited by Simon Kaukhchishvili. Tbilisi: Sakhelgami, 1955.

KONSTANTİNOS PORPHYROGENNETOS, VII., De Administrando Imperio, (Ed. Gy. Moravcsik, Çev. R. J. H. Jenkins), Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies, Washington DC 1967.

YÂKUT EL-HAMEVÎ, Mu'cemü'l-Büldân, I-V, Dârü Sâdır, Beyrut 1977.

CENGİZ, Ercan, XI. ve XV. Yüzyıllar Arasında Kars, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Erzurum 2013.

CEYLAN, Alpaslan, BİNGÖL, Akın ve KARAGEÇİ, Mustafa, Eskiçağ'da Kars Kaleleri, Atatürk Üniversitesi Yayınları, Erzurum 2018.

GÜNDOĞDU, Hamza, "Kars'ın Anıtsal Yapıları", Kars "Beyaz Uykusuz Uzakta", (Haz. Filiz Özdem), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2006, s. 195-228.

GÜNDÜZ, Tufan, "Kars", TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt: 24, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul 2001, s. 515-518.

KIRZIOĞLU, M. Fahrettin, Kars Tarihi, Işıl Matbaası, İstanbul 1953.

KIRZIOĞLU, M. Fahrettin, Osmanlıların Kafkas Ellerini Fethi (1451-1590), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1988.

SOLMAZ, Gürsoy, "Doğu Anadolu'da Orta Çağ Kalesi Micingerd", Sosyal Bilimler Dergisi, cilt.12, sa.3, ss.144-151, 1999.

SOLMAZ, Gürsoy, "Gürcü Kraliçesi Tamara'nın Sarıkamış (Micingert) Savaşı (23-31 Temmuz 1202)", Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, sa.28, ss.171-180, 2014.

SOLMAZ, Gürsoy, Ortaçağ'da Erzurum-Kars Kaleleri, Atatürk Üniversitesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 1995.

SOLMAZ, Gürsoy, "Ortaçağda Kars ve Erzurum'un Önemli Kalesi Bardız", Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, cilt.59, sa.59, ss.157-170, 2017.

SOLMAZ, Gürsoy, Bardız'dan Kars'a Sarıkamış, Olipso, İzmir, 2020.