Belle Burç (Eski Doğubeyazıt) Kalesi
Kale · #35
Belle Burç (Eski Doğubeyazıt) Kalesi
Doğubeyazıt, Ağrı, Türkiye
Dönem
MÖ 13-9. yy – Osmanlı Dönemi
Mimari Tarzı
Urartu
Kültür
Urartu / Selçuklu / Celayirli / Osmanlı
Durum
Harap
İl / İlçe
Ağrı / Doğubeyazıt
Koordinatlar
39.5157°N, 45.0167°E

Doğubeyazıt'ın 7 km güneydoğusunda, Belleburç mevkisindeki sarp bir kayalık üzerinde yükselen ve günümüzde harabe halinde bulunan Doğubeyazıt Kalesi'nin ilk olarak ne zaman ve kimler tarafından inşa edildiği kesin olarak bilinmemektedir. Ancak kaledeki Urartu dönemi mezarları, antik çağ kalıntıları ve temel yapısındaki taş kesme teknikleri, buranın ilk olarak Urartular tarafından inşa edildiğine dair güçlü kanıtlar sunmaktadır. Alman arkeolog D. Huff'ın bölgedeki kaya mezarları üzerine yaptığı araştırmalar, buradaki yerleşimi M.Ö. 13 ile 9. yüzyıllar arasına tarihlendirmekte ve kalenin o dönemdeki adının "Daryunk" olduğunu belirtmektedir.

Yüzyıllar boyunca askeri ve ticari açıdan kritik roller üstlenen bu muhkem yapı, 1064 yılında Büyük Selçukluların hakimiyetine girmiş ve mevcut mezar kalıntılarından anlaşılacağı üzere Selçuklular döneminde güneybatı yönüne doğru genişletilmiştir. Orta Çağ başlarında Karadeniz limanlarından Asya'ya uzanan transit ticaret rotasını kullanan Cenevizli tüccarların da kervanların konaklaması ve güvenliği amacıyla burada tahkimatlar yaptığı aktarılmaktadır; nitekim bölge halkı arasında kalenin günümüzde bile "Ceneviz Kalesi" olarak anılması bu tarihi bağla ilişkilidir.

Antik çağlardan itibaren taşınan Daryunk ismi, bölgenin 14. yüzyılda Celayirliler tarafından fethine kadar korunmuştur. Celayir Devleti'nin bölünmesiyle idareyi devralan Sultan Bayezid, 1374 yılında dış saldırılara karşı kaleyi kapsamlı bir şekilde restore ettirmiştir. Halk tarafından çok sevilen Sultan Bayezid'in vefatının ardından, onun anısını yaşatmak amacıyla Daryunk adı terkedilerek şehre ve kaleye ilk kez "Bayezıd" ismi verilmiştir. Sonraki yüzyıllarda Osmanlılar tarafından da onarılarak stratejik önemini koruyan bu tarihi kale, günümüzde harabe durumunda olmasına rağmen bölgenin en önemli turizm merkezlerinden biri olarak varlığını sürdürmektedir.

Kaynaklar

Hewsen, H. Robert, (1992), The Geography of Ananias of Širak: (Ašxarhacʿoycʿ): The Long and the Short Recensions, (Trans. Robert H. Hewsen), Wiesbaden: DR. Ludwig Reichert Verlag.

Sebēos, The Armenian History Attibuted to Sebēos, Trans. Robert W. Thomson; Comm. James Howard Johnston, Liverpool: Liverpool University Press, 1999.

The Epic Histories Attributed to Pʿawstos Buzand, (1989), (Trans. Nina G. Garsoïan), Cambridge: Harvard University Press.

Yovhannes Drasxanakertcʿi, History of Armenia, Translation and Commentary by Rev. Krikor H. Maksoudian, Scholars Press Atlanta, Georgia, 1987.

Evliyâ Çelebi, Günümüz Türkçesiyle Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Bursa - Bolu - Trabzon - Erzurum - Azerbaycan - Kafkasya - Kırım - Girit (2. Cilt - 1. Kitap), haz. Yücel Dağlı ve Seyit Ali Kahraman (İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2008).

Adontz, Nicolas, (1970), Armenia in the Period of Justinian, (Trans. Nina G. Garsoïan), Lizbon: Calouste Gulbenkian Foundation.

Eremyan, T. Suren, (1963), Hayastaně ěst "Ašxarhacʿoycʿ", Erevan: Haykakan SSR GA Hratarakchʿutʿyun.

Cinemre, İ. T. (2018). Geç antik çağda Romalılar ve Sâsânîler arasında Armenia (224-451). Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Medeniyet Üniversitesi.

Cinemre, İ. T. (2024). Antikçağ'ın sonunda Armenia bölgesi'nin tarihî coğrafyası. Tarih Araştırmaları Dergisi, 43(77), 281-307.