Haspet Kalesi, Muş il merkezinin güneyinde, Kızıl Ziyaret Dağı'nın doğu uzantısında, Muş Ovası'na hâkim sarp bir yamaç üzerinde konumlanmaktadır. Günümüzde Soğucak (Magunk/Mogunk) köyünün yaklaşık 1,5 km güneydoğusunda ve şehir merkezine yaklaşık 4,5 km mesafede bulunan yapı, stratejik konumu itibarıyla bir gözetleme ve savunma noktası işlevi görmüştür. Köyden toprak bir yol aracılığıyla kaleye ulaşılabilmekte, ancak yapının inşasında kullanılan moloz taşların çevredeki doğal kayaçlarla benzerliği nedeniyle kale, uzaktan bakıldığında peyzajla bütünleşmiş bir görünüm sergilemektedir.
Oldukça eğimli bir arazide yer alan Haspet Kalesi, doğal topoğrafyanın sağladığı avantajlarla güçlendirilmiş küçük ölçekli bir savunma yapısıdır. Yaklaşık 750 m²'lik bir alanı kaplayan kalede, surlarla çevrili iç bölümün büyüklüğü yaklaşık 500 m²'dir. Düzensiz beşgen plana sahip olan bu alan, burçlarla desteklenen sur duvarlarıyla çevrilidir. Günümüze ulaşan kalıntılar arasında dört burç ve kısmen ayakta kalabilmiş sur duvarları yer almaktadır. Güneybatı köşesinden başlayan bir sur hattı kuzeye doğru uzanmakta ve bir burçla son bulmaktadır. Kuzeydoğu kesimde ise, sur içine açılan dar bir giriş açıklığı ile buna bağlı mekân izleri ve duvar kalıntıları dikkat çekmektedir.
Kalenin mimari özellikleri ve yapımında kullanılan Horasan harcı, yapının Orta Çağ savunma mimarisiyle uyumlu olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, yapı malzemesindeki farklılıklar ve duvar teknikleri, kalenin çeşitli dönemlerde onarım görerek kullanıldığını düşündürmektedir. Kalenin eteklerinde yer alan ve günümüze oldukça harap durumda ulaşan gözetleme kuleleri, savunma sisteminin daha geniş bir ağın parçası olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yapıların varlığı, kalenin yalnızca yerel bir savunma noktası değil, aynı zamanda bölgesel bir kontrol mekanizmasının unsuru olduğunu göstermektedir.
Tarihsel kaynaklar Haspet Kalesi'nin inşa tarihini kesin olarak ortaya koymasa da, bölgenin çok katmanlı siyasi geçmişi yapının farklı dönemlerde kullanıldığını göstermektedir. Erken İslam fetihleri sonrasında Muş ve çevresinin Müslüman hâkimiyetine girmesiyle birlikte kalenin de bu süreçten etkilendiği, daha sonraki dönemlerde ise Abbasi idaresine bağlı yerel Ermeni beylerinin kontrolüne geçtiği bilinmektedir. Kalenin çevresinde yer alan ve Arap, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine tarihlenen mezarlık alanları, bu sürekliliğin somut göstergeleri arasında yer almaktadır. Ermeni kaynaklarında yapı genellikle Magunats Berd (Magunk/Mogunk kalesi) adıyla anılmakta ve kökeni erken dönemlere, hatta bazı anlatılarda 5. yüzyıla kadar götürülmektedir. Mitolojik anlatılarda ise kalenin tanrıça Asdğig ile ilişkilendirildiği, hatta bu tanrıçanın burada konakladığına dair rivayetlerin bulunduğu görülmektedir. Bunun yanı sıra yapı, farklı dönemlerde çeşitli adlarla anılmış ve yerel halk tarafından Haspet adıyla günümüze kadar ulaşmıştır.
