Van'ın Gürpınar ilçesine bağlı Güzelsu (Hoşap) Mahallesi'nde, Van-Hakkâri karayolu üzerindeki stratejik bir kaya kütlesi üzerinde yer alan Hoşap Kalesi (Kale-i Mahmudi / Narin Kale); kökleri Urartu dönemine kadar uzanan, günümüzdeki mimari formunu ise Osmanlı Devleti'ne bağlı Mahmudi Beyliği döneminde kazanan bölgenin en görkemli tahkimatlı saray komplekslerinden biridir. Matrakçı Nasuh ve Evliya Çelebi gibi dönemin kaynaklarında adı geçen yapı, iç kale giriş kapısı üzerindeki altı beyitlik Farsça kitabesine göre H. 1052 (M. 1642/1643) yılında Mahmudi Süleyman Bey (Sarı Süleyman) tarafından inşa ettirilmiştir. 19. yüzyılın ortalarında terk edilen kompleks, topoğrafyaya uyumlu olarak kurgulanmış dış kale ve onun güneyinde yükselen iç kale (malikâne/saray) olmak üzere iki ana bölümden oluşmaktadır.
Dış kale, iç kalenin eteklerindeki yerleşimi kuşatan, taş temel üzeri kerpiç bedenli surlar, gözetleme kulesi, cami kalıntısı ve sivil konut dokusuyla dış yerleşimi sınırlandırmaktadır. Yalçın kaya kütlesinin zirvesine kurulan iç kale ise surlar, kuleler ve kademeli mimari düzenlemesiyle adeta bağımsız bir derebeyi malikânesidir. Yapıya giriş, kuzey cephedeki anıtsal giriş burcunda yer alan ve som demir kapı kanatları, kitabe nişi, mukarnaslar ile karşılıklı iki aslan kabartmasını barındıran zengin süslemeli taçkapıdan sağlanmaktadır. Taçkapının ardından ana kayaya oyulmuş merdivenli ve tonozlu geçitlerle üst kotlara ulaşılmaktadır.
İç kalenin güney aksında kademeli olarak sıralanan Mahmudi Sarayı; en üst kottaki 12 kenarlı ve üç katlı seyir köşkü, onun batısında yer alan iki katlı harem ve selamlık birimlerinden oluşmaktadır. Zengin alçı mukarnasları, kalem işi süslemeleri ve nişli mimarisiyle dikkat çeken bu konut alanlarının yanı sıra kompleks bünyesinde Büyük Hamam, kare planlı ve kubbeli bir mescit, sarnıçlar, fırın ve kaya içine oyulmuş zindan hücreleri yer almaktadır. 1970'li yıllardaki kısmi restorasyonların ardından 2007 yılında başlayan sistemli arkeolojik kazılarla koruma altına alınan Hoşap Kalesi, Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki Geç Osmanlı dönemi sivil-askerî mimarisinin, taş-kerpiç işçiliğinin ve bölgesel beylik yapılanmasının en nitelikli temsilcilerinden biridir.
